Thema

Vrouwen

  • In de beginjaren van de VARA stond in de programma's van de VARA vooral de socialistische ideologie centraal. Vrouwen speelden geen vooraanstaande rol in de socialistische beweging en dus ook niet in de VARA. De rode omroep maakte weliswaar programma's voor de vrouw, maar die appelleerden vooral aan de huiselijke taken, zoals koken, kinderopvoeding en huisinrichting. Zo was de kookrubriek van P.J. Kers gericht op de arbeidersvrouw. De vrouw die met weinig middelen toch een gezonde maaltijd voor haar man en kroost op tafel moest krijgen.


    Kers bereidde in zijn wekelijkse kookrubriek eenvoudige gerechten met ingrediënten waarvoor geen kostbare tocht naar een delicatessenzaak hoefde te worden ondernomen maar die gewoon op de markt of bij de coöperatie van de HaKa gekocht konden worden: kool, aardappelen en bladgroente.
    Ook zond de VARA naaicursussen uit. In de Radiogids waren dan de bijbehorende patronen te vinden. Er werd in deze cursussen opvallend vaak aandacht besteed aan het vermaken van kleren. Want wie geen geld had voor een stoere jongensbroek moest die kunnen maken uit een versleten broek van de man des huizes.

  • De VARA had in de jaren vijftig en zestig een traditie opgebouwd om programma's te maken voor vrouwen die aansloten bij de vrouw die primair haar dagen thuis sleet in de zorg voor man en kinderen en daarnaast een zekere politieke bewustheid bezat. De belangrijkste vraag daarbij was of die vrouw behoefte had aan ontspanning of ook aan nuttige informatie. Het pretentieloze, vrijwel volledig op muziek steunende Als de was droogt tot eind jaren zestig een centrale plaats. In Op de koffie was ook informatie te vinden die verder ging dan de dagprijs van een struik andijvie. Op de koffie was in 1956 met presentatrice Betty van der Laan begonnen om tegenwicht te bieden aan het immens populaire KRO-programma Moeders wil is wet. Het was een succes. Sinds 1964 werd Op de koffie elke woensdag- en vrijdagochtend gepresenteerd door Jeanne van Munster en later ook eindredactie Letty Kosterman. De ondertitel die dat jaar werd toegevoegd onderstreepte het doel van het programma: Radioweekblad voor de werkende vrouw. Meer traditionele onderwerpen (zoals recepten en opvoedingstips) werden afgewisseld met voorlichtende gesprekken bijvoorbeeld met een psycholoog of een dokter. Het accent lag echter bij de activiteiten van de vrouw buitenshuis.

    In de jaren zeventig veranderen de VARA-programma's voor vrouwen sterk onder invloed van de tweede feministische golf niet voorbij. Bij de radio drongen feministische geluiden het eerste door in pleidooien van vrouwelijke redacteuren om ook eens een vrouwelijke ambtsdrager te interviewen en aandacht te geven aan een actiegroep van vrouwen. Vooral de Radioweekblad-redactie bleek hiervoor gevoelig. In 1970 werd het programma definitief omgevormd tot Radioweekblad voor de vrouw en de zendtijd werd verlengd naar drie uur. Nieuw was de foon-in, een onderdeel dat al sinds 1970 succesvol was gebleken bij de actualiteiten. Gewone mensen kwamen nu aan het woord in reactie op de uitzendingen; door het voorlezen van brieven van luisteraars kwam een soortgelijke interactiviteit tot stand.
    Sinds 1973 voer het programma een duidelijk feministische koers. Vrijwel alle vrouwen die eraan meewerkten (vele freelancers en stagiaires) bleken niet te zijn gekozen om hun journalistieke ervaring maar om hun zuivere ideeën.


    De programmaleiding keek met groot wantrouwen en irritatie naar de vrijmoedige geest die op de redactie hing en die het programma in een steeds meer radicale richting dreef. Vooral radiohoofd Jan de Troye was er geen fan van dat onderwerpen werden besproken met een seksueel karakter zoals huisvrouwen die voor callgirl speelden. Enkele vrouwelijke redactieleden kozen gezien dit weinig vriendelijke klimaat voor een andere omroep, met name voor de VPRO. In 1975 verliet Van Schaardenburg na een knallend conflict de VARA. De programmaleiding besloot daarop het programma te beëindigen, maar door protesten van de Rooie Vrouwen en de Vrouwenbond van het NVV ging men overstag. Met deels nieuwe, uitsluitend vrouwelijke redacteuren, zoals Hanneke Groenteman, Toni Boumans en Djoeke Veeninga werd het een baken voor vele bewust luisterende vrouwen. en actieve vrouwengroepen. Tot in de jaren tachtig kon het programma - dat ook een televisievariant kreeg in Kijk Haar - rekenen op een vaste schare van 110.000 tot 180.000 luisteraars. In het kader van de zenderprofilering van 1979 kreeg het programma een nieuwe naam: Hoor Haar. Programma voor, door en over vrouwen. Het uitgangspunt was: ‘een podium verschaffen aan vrouwen die op velerlei plaatsen strijden voor hun emancipatie'.

  • Halverwege de jaren tachtig was de Tweede Feministische Golf weer op zijn eind. Dat had ook zijn weerslag in de programma's van de VARA. Het jaarverslag van de VARA toonde in 1986 een hele rij nieuwe gezichten, onder wie opvallend veel relatief jonge vrouwen, zoals Adelheid Roosen, Karin Bloemen, Astrid Joosten, Marjolijn Uitzinger, Hanneke Kappen, Diewertje Blok en Adeline van Lier. Dat betekende niet dat er veel programma's werden gemaakt die echt alleen voor vrouwen waren, zoals in de jaren zeventig en begin jaren tachtig. Natuurlijk zond de VARA wel programma's uit waar veel vrouwen naar luisterden, of keken (bijvoorbeeld de talkshows van Sonja Barend). Maar die hadden toch een andere insteek dan Radioweekblad en Kijk Haar. Het eerste echte programma voor en door vrouwen is Vrouw en Paard, dat vanaf 2009 wordt uitgezonden. Een van de vaste vrouwen van het panel is Hanneke Groenteman.

Overige thema's