Thema

Een fijne rel

  • Door de maatschappijkritische houding van de VARA zijn in de geschiedenis regelmatig rellen ontstaan over de inhoud van uitzendingen. De omroep komt nu eenmaal ook bij kijkers en luisteraars thuis die er heel andere opvattingen op nahouden. De politieke steun aan de SDAP en de daaraan gekoppelde kritiek op de liberale en confessionele politici leidde begin jaren dertig al tot grote protesten tegen de VARA-uitzendingen. De satires van Teun de Klepperman leidden tot Kamervragen maar ook acties van fascisten tegen VARA-mensen. De preventieve radiocensuur werd erdoor verscherpt en de actuele satire moest verdwijnen. In een heel andere vorm zorgde een uitzending voor commotie op 24 juli 1940. De radiorede die voorzitter Arend de Vries toen hield werd alom beluisterd als een oproep om de VARA aan te passen aan de Duitse bezetter. Honderden leden zeiden daarop hun lidmaatschap op en de reputatie van de VARA liep grote schade op. Na de oorlog duurde het jaren voordat die reputatie was hersteld. De VARA maakte in de jaren vijftig weliswaar opzienbarende uitzendingen, maar tot enorme protesten of rellen leidde die niet. De VARA paste uitstekend in de algehele sfeer van wederopbouw en fatsoen, waardoor controverses werden vermeden.

  • In de jaren zestig doorbraken vooral jongeren het ene taboe na het andere en televisie was daarbij een geëigend middel. De bespotting van het christelijk geloof door Zo is het toevallig ook nog eens een keer in 1964 leidde tot stormachtige protesten die zich toespitsten op Mies Bouwman. Zij was ook het middelpunt van een rel rond het gesprek met de Amsterdamse burgemeester Gijs van Hall in Mies en Scene. Da optreden zou zelfs leiden tot het aftreden van Van Hall en de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie. Ook hier bleek dat omroep problemen of maatschappelijke en politieke tegenstellingen genadeloos kon blootleggen. De VARA was daar niet op uit, maar door de maatschappijkritische houding gebeurde het wel af en toe. Bijvoorbeeld bij de Weerzinwekkende Gesprekken die Wim de Bie en Kees van Kooten voor Hadimassa maakten. Na het vertellen van een mop over joden, was de VARA gedwongen excuses aan te bieden. Een rel van geheel andere aard werd veroorzaakt door de omstreden uitzendingen van De Ombudsman over het frisdrankenmerk Exota. De VARA en Marcel van Dam kregen een proces aan hun broek die meer dan 25 jaar later zou leiden tot een schadeloosstelling. Misschien de grootste rel vond plaats op 30 april 1980, na de reportage alternatieve Koninginnedag over de inhuldiging van koningin Beatrix en de krakersrellen in de hoofdstad. Presentatrice Hanneke Groenteman werd hoofdrolspeler in die rel, die de VARA heel veel negatieve publiciteit opleverde.

  • De jaren negentig worden wel gezien als zakelijke jaren waarin ideologie steeds minder een rol speelt. Aan een vermindering van het aantal rellen over uitzendingen was dat niet te merken. Paul de Leeuw zorgde regelmatig voor commotie met zijn opzienbarende De Schreeuw van de Leeuw en ook de oudejaarsconferences van Youp van 't Hek zorgden voor debat. Zijn veroordeling van het alcoholvrije bier Buckler deed dat merk zelfs van de markt verdwijnen. In de actualiteitensector waren uitzendingen van Achter het Nieuws, NOVA en Zembla regelmatig aanleiding voor een maatschappelijk debat. Het al of niet uitzenden door Achter het Nieuws van een Duitse bespotting van de Iraanse geestelijk leider Khomeiny in 1989 plaatste de VARA in het brandpunt van de belangstelling. Dat gebeurde ook tien jaar later nadat Marcel van Dam in Het Lagerhuis in debat was geweest met Pim Fortuyn en de twee heren elkaar hadden beschimpt. Het verklaarde de enorme omvang van de haat tegen de VARA en Van Dam nadat jaren later Pim Fortuyn werd vermoord. Ook het cabaret van Kopspijkers had daartoe bijgedragen door Fortuyn te laten persifleren door Paul Groot. Ook de persiflages van anderen in Kopspijkers zorgden regelmatig voor ophef.

Overige thema's