Thema

Actualiteiten

  • Vrij snel na de komst van de radio in de jaren twintig bleek dat de actualiteit vele luisteraars boeide. De microfoon kon immers op plaatsen worden neergezet waar iets bijzonders gebeurde. Zeker nadat het na 1934 mogelijk werd om geluid vast te leggen op platen (later banden) werd de radioreportage razend populair. De VARA deed over van alles verslag: de aankomst van het vliegtuig De Uiver, de Elfstedentocht en ook van sportwedstrijden. Ir. Ad van Emmenes, Jan Broeksz en Jan de Troye zaten vaak op de voetbaltribune om commentaar te geven. In de jaren vijftig kregen die actualiteiten een vaste vorm in de rubriek Dingen van de Dag, waaraan stuntreporters waren verbonden, zoals Arie Kleijwegt, Kees Buurman en Henk van Stipriaan. Hun verslaggeving was spectaculair maar wat betreft de politieke inhoud erg braaf, met name ten opzichte van de PvdA. Grensverleggend werd de vernieuwing die Gabri de Wagt en Bob Uschi introduceerden bij het ‘klankbeeld'. Zij zijn de grondleggers van de moderne radiodocumentaire door met de microfoon op pad te gaan, zelfs verborgen onder hun jas als dat nodig was.

  • In de jaren zestig breekt een tijdperk aan van kritische en onafhankelijke journalistiek. De VARA loopt daarin voorop met de radioactualiteiten die een steeds meer politiek karakter krijgen en ook de nieuwe werelden van de jeugdcultuur blootlegt. Dat komt het meeste naar voren in Uitlaat en de documentaires en debatten die onder leiding van Tom Pauka worden gemaakt. Baanbrekend op televisie is de actualiteitenrubriek Achter het Nieuws, die onder leiding van Herman Wigbold steeds meer een kritische en zelfstandige koers gaat varen. Dat leidt tot opzienbarende uitzendingen zoals het interview in 1969 met de psycholoog Hueting over Nederlandse oorlogsmisdaden in voormalig Nederlands-Indië. De rubriek wordt ook beroemd met vele schokkende reportages uit de Derde Wereld en kritische interviews met politici. Die lijn wordt scherper doorgezet in het roemruchte radioprogramma In de Rooie Haan. In de jaren zeventig ontstaat binnen de kritische journalistiek een radicale vleugel die probeert te participeren met en te kiezen voor actiegroepen, bevrijdingsbewegingen en achtergestelden in de samenleving. Dat botst vaak met het professionele objectiviteitstreven van journalisten zoals Koos Postema, Hans Jacobs en W.L. Boebi Brugsma van Achter het Nieuws.

  • In de jaren tachtig en negentig ontwikkelt de televisietechniek zich enorm, waardoor aan de inhoud van actualiteitenprogramma steeds hogere eisen worden gesteld over het tempo en de aard van de montage. Gesprekken worden korter en feller. Achter het Nieuws maakt die ontwikkeling met horten en stoten door. Onder leiding van tijdelijk eindredacteur Jan Nagel worden de aangeboden onderwerpen korter en ook luchtiger, maar pas onder eindredactie van Paul Witteman vestigt de rubriek een onkreukbare reputatie van kritische professionaliteit. Vooral zijn vraaggesprekken worden geroemd om de onafhankelijke presentatie en de zeer informatieve inhoud. In 1992 fuseert de rubriek met NOS-Laat tot NOVA, dat een boegbeeld van de Nederlandse televisiejournalistiek zal worden. Omdat de VARA een consequent beleid voert om in ‘het hart van de openbare meningsvorming' te staan, komen er naast NOVA ook actuele praatprogramma's, die door de verruiming van de zendtijd vrijwel dagelijks kunnen worden uitgezonden. Sonja Barend was in de jaren tachtig hooguit elke week te zien, maar Barend en Witteman is er dagelijks. Dat geldt ook voor de opvolger De Wereld Draait Door en ook voor de late avond-talkshow Pauw & Witteman. De meer zwaarwegende actuele reportage blijft daarnaast bestaan in Zembla.

Overige thema's