Thema

Humor

  • Ook arbeiders hielden van een lolletje. Nadat de VARA dus was opgericht kwamen er geleidelijk ook humoristen en cabaretiers voor de microfoon, die grappige liedjes zongen of een mop vertelden. Omdat de VARA zich nog sterk gebonden voelde aan de politieke en sociale strijd kreeg die humor vrij snel ook een politieke lading. Teun de Klepperman, een creatie van Willem van Cappellen, was de eerste actuele satire op de Nederlandse radio. Aan een fictieve ‘dorpspomp' sprak de arbeider Teun over de politiek en het leven van gewone mensen met andere dorpsgenoten. De satire werd in de crisisjaren dermate scherp dat de serie steeds meer door de preventieve overheidscensuur werd getroffen. De VARA moest de serie daardoor stopzetten. De scherpe politieke humor verdween daardoor van het radiotoneel en daardoor werd de ‘gewone' humor belangrijker. De VARA had in dat genre een van de populairste artiesten in huis: Jan Hahn, die bekend werd met zijn typetje Peter Pech. Maar ook in het komische hoorspel behoorde de VARA tot de top. Ome Keesje (uit De Familie Mulder) was het begin van een traditie, die een hoogtepunt beleefde met De Familie Doorsnee in de jaren vijftig.

  • Het vrijere culturele klimaat van de jaren zestig leidde bij de VARA tot een herleving van de actuele satire. Dat was midden jaren vijftig al voorzichtig begonnen met de conferences op oudejaarsavond van Wim Kan, waarin politici (ook van de PvdA) op de hak werden genomen. Rondom het veel hardere Lurelei-cabaret, maar met name rond de serie Zo is het toevallig ook nog eens een keer ontstond regelmatig commotie door de bespotting van de monarchie, het geloof, het leger, de benepen burgerlijke moraal en de rechtse politiek. Het leidde bij de VARA intern tot grote spanningen, maar het actuele cabaret op de televisie zou zich handhaven met een programma zoals Hadimassa, waarin onder andere Wim de Bie en Kees van Kooten optraden. De komische serie kende op televisie nog een opleving met Pension Hommeles en Ja Zuster, Nee Zuster, maar daarna raakte dat genre een beetje in het slop.

  • Vanaf de jaren tachtig zouden de twee traditionele pijlers onder de VARA-humor worden verstevigd en zelfs uitgroeien tot de belangrijkste speerpunten in de programmering. De actuele satire en het cabaret werden razend populair door een consequent beleid om jong talent een kans te geven. Na het overlijden van Wim Kan vond de VARA waardige opvolgers in Youp van 't Hek en later Lebbis en Jansen en Jan Jaap van de Wal. Vrijwel elke cabaretier die in de jaren negentig zou doorbreken had dat te danken aan de ruime uitzendmogelijkheden die de VARA bood. Dat legde ook de basis voor specifieke televisievormen van het cabaret. Paul de Leeuw met De Schreeuw van de Leeuw was daarvan het meest sprekende voorbeeld. Maar ook de actuele satires van Pisa, Kopspijkers en Studio Spaan op televisie en Spijkers met Koppen op de radio waren een gevolg van het gunstige cabaretklimaat bij de VARA. De andere poot - de komische serie - herleefde met Zeg ‘ns AAA van Alexander Pola en Chiem van Houweninge. Het ongekende succes van die serie leek niet te herhalen, maar Oppassen!!! en Kinderen geen Bezwaar bewezen dat het wel degelijk mogelijk was de legendarische serie te overtreffen.

Overige thema's